Ιεροί Ναοί
Ιερός Ναός Ευαγγελισμού της Θεοτόκου
Ο Ναός θεμελιώθηκε το 1950 με τη συνδρομή των ευσεβών και εγκαινιάσθηκε το 1972. Αξίζει να σημειωθεί ότι προϋπήρχε ναός της Θεοτόκου στο ίδιο σημείο. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος εμπλουτίζεται μέχρι και σήμερα και καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το εσωτερικό του ναού.
Κάτω Άη Γιώργης
Ο ναός του Κάτω Άη Γιώργη στον Κρούστα, χρονολογείται την περίοδο της Βενετοκρατίας, αρχές του 14ου αιώνα (1312). Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά και πολιτιστικά μνημεία και σηματοδοτεί τον ιστορικό πυρήνα του χωριού. Πρόκειται για μονόκλιτη, θολοσκεπή εκκλησία με ημικυκλική αψίδα, στην οποία σώζονται σημαντικά κατάλοιπα τοιχογραφιών. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σωζόμενη επιγραφή στο νότιο τοίχο του ιερού, αν και δυσανάγνωστη. Αποτελεί την αρχαιότερη γνωστή γραπτή αναφορά στο τοπωνύμιο του οικισμού, καθώς διακρίνεται ευκρινώς η αναφορά της λέξης ΚΡΟΥ(CT)A,που προσδιορίζει είτε κοινότητα είτε όνομα φεουδάρχη. Στον τέταρτο στίχο αναγράφεται και χρονολογία , που αντιστοιχεί στα έτη 1312-1321. Η εύρεση αυτής της επιγραφής ενισχύει τη σημασία του ναού ως μαρτυρία της ιστορικής συνέχειας του χωριού.
Παρότι οι τοιχογραφίες έχουν υποστεί σοβαρές φθορές, διακρίνονται ακόμα σκηνές από τον εικονογραφικό κύκλο του Δωδεκαόρτου, όπως η Βάπτιση, η Προδοσία, η Σταύρωση και η Ανάσταση. Επίσης, ο τοιχογραφικός διάκοσμος περιλαμβάνει σκηνές από τον κύκλο της ζωής του Αγίου Γεωργίου, παραστάσεις με τον άγιο να οδηγείται στον ηγεμόνα, ο Τροχός και ο άγιος δεμένος να βασανίζεται. Επίσης, υπάρχουν παραστάσεις με μορφές Αγίων, όπως ο Μέγας Αντώνιος, ο Άγιος Θεόδωρος, η Αγία Κυριακή, η Αγία Μαρίνα, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ και ο έφιππος δρακοντοκτόνος άγιος Γεώργιος. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου αποτελεί πολύτιμο δείγμα της θρησκευτικής και καλλιτεχνικής παράδοσης της περιοχής και σημαντικό τεκμήριο της ιστορίας και της ταυτότητας του Κρούστα.
“Μεραμπέλο: ο τόπος και η ιστορία του”, Μοσχοβή Γεωργία, Σωρού Μαρία
[Ἀνηγέρθη ό θεί]ος καὶ πάνσεπτος ναὸς τοῦ άγίου καὶ ἐνδό[ξου] | [μεγαλομάρτυρος ] κ[αὶ τρ]οπαιοφόρου Γεωργίου, διὰ συνεργίας | [καί ἐξόδου τοῦ χωρίου τοῦ] Κρούστα, ἐν μηνὶ Μα[ΐω ἰνδικτιῶνος …| [τοῦ έξακισχιλι]οστοῦ οκ[τα]κ[ο]σιοστοῦ εἰ[κοστοῦ ἔτους.]
Το έτος 6820 αντιστοιχεί με το έτος 1312 μ. Χ.
Μεταγραφή-Αποκατάσταση Μανόλης Πατεδάκης
Πάνω Άη Γιώργης
Ο Ναός πιθανολογείται ότι έχει χτιστεί στα τέλη της Ενετικής εποχής, αφού το τέμπλο της χρονολογείται το 1625. Πολύ πιθανό βέβαια ο νεκτροταφιακός αυτός ναός να χτίστηκε νωρίτερα. Σο εσωτερικό του δεν εντοπίζονται τοιχογραφίες παρά μόνο εικόνες: του ένθρονου Χριστού, της Αγίας των Αγγέλων, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και της Αγίας Παρασκευής.
Ναός Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στους Λάκκους
Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου βρίσκεται στον ερειπωμένο οικισμό Λάκκοι, στην περιφέρεια του Κρούστα. Είναι μονόχωρος, θολωτός και μικρών διαστάσεων. Ο ναός έχει κτιστεί στη θέση προϋπάρχοντος κτίσματος, ενώ κοντά υπάρχουν ίχνη κτιρίων από τον οικισμό των Λάκκων, δύο αλώνια και μια δεξαμενή νερού. Φέρει κτιστό τέμπλο σε μορφή τοίχου, το οποίο, όπως και οι υπόλοιπες εσωτερικές επιφάνειες του ναού, καλύπτονται με εξαιρετικής ποιότητας τοιχογραφίες. Η αγιογράφηση του ναού έγινε μεταξύ των ετών 1347–1348, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή που βρίσκεται στον δυτικό τοίχο, με κτήτορα τον Ιωάννη Κλώτζα.
«(ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΘΗ Η ΑΝΕΚΑΙΝΙΣΘΗ) ΚΑΙ ΑΝΙΣΤΟΡΙΘΗ Ο ΘΕΙΟΣ ΚΑΙ ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΥ(ΦΗΜΟΥ) ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΔΙ ΕΞΟΔΟΥ ΚΑΙ ΚΟΠΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΕΣΤΑΤΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΚΛΟΝΤΖΙΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΜΒΙΑΣ ΑΥΤΟΥ ΜΑΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΑΥΤΟΥ ΑΜΗΝ ΕΤΟΥΣ (7.856 από κτίσεως κόσμου) = 1348 μ.Χ.» .
Το εικονογραφικό πρόγραμμα διακρίνεται για τη θεολογική του ωριμότητα και την πρόθεση να τονιστεί η διάκριση ανάμεσα στον επίγειο και τον ιερατικό κόσμο. Στην εξωτερική όψη του τέμπλου απεικονίζεται η Γέννηση, (όπου η Παναγία εμφανίζεται ως γαλακτοτροφούσα) ενώ στην κάτω ζώνη διατηρούνται παραστάσεις του αγίου Κηρύκου και του τιμώμενου αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Στο εσωτερικό του ιερού, στην κόγχη, εικονίζεται η Δέηση ( ο Χριστός περιβαλλόμενος από την Παναγία και τον Πρόδρομο), ενώ στον θόλο, η παράσταση της Ανάληψης περιλαμβάνει σπάνια απεικόνιση του Αναπεσόντος, η οποία είναι μοναδική τόσο ως προς τη θέση όσο και ως προς τη σπανιότητα σε κρητικά εκκλησιαστικά σύνολα.
Από τον Χριστολογικό κύκλο ξεχωρίζουν οι παραστάσεις της Υπαπαντής, της Ανάληψης, της Έγερσης του Λαζάρου, της Βαϊοφόρου, του Λίθου και της Σταύρωσης. Αξιοσημείωτες είναι και οι μορφές των κολασμένων που απεικονίζονται, όπως η Παρακαθίστρα, ο Κλέπτης, ο Παραυλακιστής, η Αποστρέφουσα τα Νήπια και ο Παρακαμπανιστής. Στον δυτικό τοίχο σώζεται και η σπάνια παράσταση του Ακοίμητου Σκώληκος.
Ο ναός αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα ύστερης βυζαντινής ζωγραφικής και σημαντικό μνημείο της περιοχής των Λάκκων και του Κρούστα γενικότερα.[1]
“Μεραμπέλο: ο τόπος και η ιστορία του”, Μοσχοβή Γεωργία, Σωρού Μαρία