Εξερευνηστε το Χωριο
Γαστρονομικες Επιλογες
Ετυμολογικά, κατά την επικρατέστερη άποψη, προέρχεται από το ρήμα «κρούω» , που σημαίνει «χτυπώ», «αποκρούω». Κρούστης ,λοιπόν, αυτός που χτυπά και αποκρούει. Αν το συνδυάσουμε με τα τοπωνύμια του νοτιοανατολικού μετώπου «Μάχα»(δωρική εκδοχή της λέξης «μάχη») , «Μαχίδια», «Κοψές» ( που δηλώνει κρημνώδη περιοχή) και «Κομμένος Δέτης» (εξαιρετικά απόκρημνος βράχος), οδηγούμαστε στο ακόλουθο συμπέρασμα. Η γεωγραφική θέση του χωριού Κρούστας προσφέρεται για την αναχαίτιση, την απόκρουση εχθρικών στρατιωτικών τμημάτων που επιχειρούν να τον καταλάβουν ή να διέλθουν από την περιοχή αυτή. Επιπλέον, καθότι ορεινός, πετρώδης, κακοτράχαλος και δυσκολοδιάβατος τόπος συνιστούσε πλεονέκτημα για τους αμυνόμενους και σημαντικό εμπόδιο για τους επιτιθέμενους.
Φυσικά, η γεωφυσική αυτή ταυτότητα επηρέασε τη διαμόρφωση του χαρακτήρα των κατοίκων του τόπου. Προσαρμόστηκαν δημιουργικότατα σ΄αυτό το όχι και τόσο βολικό φυσικό περιβάλλον και αποδείχτηκαν φιλόπονοι, επινοητικοί, λιτοδίαιτοι και κοινωνικά αλληλέγγυοι, κατακτώντας έτσι ένα διακριτό πολιτιστικό επίπεδο.
Πρωτοπόρες αποδείχτηκαν και εδώ οι γυναίκες με την πολυσχιδή δράση τους σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και της οικονομικής ζωής.
«Ο ουρανός αρχίζει από το ψωμί». [1] Το λέει ο ποιητής , το ασπάζονται και οι γυναίκες του Κρούστα. Δημιούργημα – προσφορά πρώτη το ψωμί. Εφτάζυμο. Αυτόζυμος άρτος, ο άρτος που ζυμώνεται μόνος του δηλαδή , ή εφτά-ζυμο, το ψωμί που ζυμώνεται εφτά φορές, κατά μια άλλη εκδοχή, δεν έχει σημασία. Αυτό ενδιαφέρει τους γλωσσολόγους. Εσείς κρατήστε το άρωμά του, τη μοναδική του γεύση, την πληθυντική του όψη. Τοποθετήστε το στο περιβάλλον του οποίου αποτελεί ένα βασικό χαρακτηριστικό: γάμοι, βαφτίσια, γιορτές μεγάλες θρησκευτικές και γεγονότα σημαντικά. Αναλογιστείτε πόσα όνειρα και σκέψεις και χαρές και καϋμοί συνοδεύουν το ζύμωμά του, και, στο τελευταίο “ανάπιασμα”, [2] θα έχετε πλήρη την ταυτότητά του σε μερικά χιλιόμετρα πολιτιστικής πορείας. Από τότε που πλάστηκε το πρώτο, το πιο απλό σιταρένιο ψωμί, μέχρι τον υψηλότατο αυτό δείκτη επινοητικότητας και ανθρώπινης – γυναικείας – κατάκτησης.
[1] Γιάννης Ρίτσος, «Γράμμα στον Ζολιό Κιουρί».
[2] Ανάπιασμα.(Κρητικό-κρουσθιανό γλωσσικό ιδίωμα). Οι αρχικές κινήσεις που κάνει κάποιος για να ζυμώσει κάτι.
Παρακολουθήστε τώρα την ίδια γυναικεία μορφή που ανάθρεψε μια χούφτα αλεύρι σε ένα φούρνο ψωμί. Από την ορθοστασία του “ζυμωτού” στο αμετακίνητο του αργαλειού. Οι πέντε αισθήσεις επιλέγουν και συλλέγουν με ευαισθησία. Η παράδοση ταξινομεί οικονομώντας χώρο και χρόνο. Η φαντασία καινοτομεί, και να σου το θαύμα! Χρώματα, ποικίλματα, φυτά, πουλιά, παιδιά και χαρές, γεωμετρία και όνειρα, χιλιοστό – χιλιοστό, υφαίνονται και συμπυκνώνονται ο μεγάκοσμος στον μικρόκοσμο. Συνυφαίνεται το τερπνό με το χρήσιμο σε ένα ορχούμενο ενιαίο σύνολο, ο άνθρωπος με τον κόσμο στη φυσική μοριακή του σχέση, και όχι στην ηγεμονική του αλαζονεία όπως τον διαβάζουμε σήμερα σε όλο τον πλανήτη. Όλα σε ένα μόνο υφαντό. Στο κάθε ένα υφαντό.
Ορχούμενο σύνολο προαναφέραμε. Όταν η Δόρα Στράτου – ηθοποιός,χορογράφος, θιασάρχης- αναζήτησε χορευτές για να καταγράψει, να μελετήσει και να αθανατίσει τους χορούς της ανατολικής Κρήτης , στην Κρουσθιανή χορεύτρια και τον Κρουσθιανό χορευτή απευθύνθηκε. Είδε, αναγνώρισε και κατέγραψε χορούς ξεχασμένους στην υπόλοιπη Κρήτη. Αλλά και χορούς γνωστούς, που εδώ χορεύονταν και χορεύονται «στρωτά», θεατρικά, τελετουργικά, με τον τρόπο αυτόν που αναδεικνύει τον εκάστοτε λειτουργικό τους χαρακτήρα. (Λ. χ. ο «αγκαλιαστός» χορός αναδεικνύει και ευνοεί το ερωτικό σμίξιμο, ο «ζερβόδεξος» δημιουργεί ιδιαίτερα ευφρόσυνη διάθεση, κ.λπ.) Χορός απαλλαγμένος από τις γνωστές φορμαλιστικές εκρήξεις των χορευτών της σύγχρονης Κρήτης, που τείνουν στην υπερβολή και την άσκοπη ατομική-εγωιστική προβολή.
Ασφαλώς, η κρουσθιανή πολιτιστική πυξίδα περιέχει «αρίφνητα»[i] πετράδια, εκτιμητέα και αξιόλογα. Τρία (εφτάζυμο, αργαλειός, χορός) εκτέθηκαν αδρομερώς εδώ με το μέσο της γραφής. Τα αυθεντικά όμως είναι εκεί. Στον Κρούστα.
Γιάννης Χρονάκης
[3] Αρίφνητος. (Κρητικό-κρουσθιανό γλωσσικό ιδίωμα). Πολυπληθής, αναρίθμητος.